Adli yardım, adli meselelerle ilgili yasal süreçlerde, hukuki danışmanlık veya avukatlık hizmetlerine erişimi olmayan kişilere destek sağlamak amacıyla sunulan bir hukuki hizmettir. Adli yardım, maddi durumu yetersiz olan veya belirli kriterlere uyan bireylere ücretsiz veya düşük maliyetli hukuki destek sağlayarak adalete erişimlerini sağlamayı amaçlar.

Adli yardım, bir ülkede yasal düzenlemelere ve sistemlere göre farklılık gösterebilir. Genellikle gelir düzeyi, olayın ciddiyeti, başvuru sahibinin durumu gibi kriterler adli yardımın verilip verilmeyeceğini belirler. Bu hizmet, mahkemeye başvurma, bir avukatla danışma, yasal belgelerin hazırlanması veya yasal temsil gibi çeşitli şekillerde sunulabilir.

Adli yardımın amacı, hukuki süreçlerde tüm bireylere adil bir şekilde destek olabilmektir. Bu destek, hukuki danışmanlık, dava süreçlerinde temsil, belge hazırlama gibi konularda kişilere yardımcı olmayı içerir.

Avukatlık Kanunu Md. 176 uyarınca adli yardım şu şekilde tanımlanmaktadır:

“Adlî yardım, avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara bu Kanunda yazılı avukatlık hizmetlerinin sağlanmasıdır.”

Kimler Yararlanabilir? HMK m. 334

Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler.

Kamuya yararlı dernek ve vakıflar, iddia ve savunmalarında haklı göründükleri ve mali açıdan zor duruma düşmeden gerekli giderleri kısmen veya tamamen ödeyemeyecek durumda oldukları takdirde adli yardımdan yararlanabilirler.

Adli Yardım Kapsamında Olan Konular Nelerdir?

Adli yardım kararı, ilgiliye, yapılacak tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muafiyet, yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyet, dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi, davanın avukat ile takibi gerekiyorsa, ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temini gibi hususları sağlar. Mahkeme, talepte bulunanın, belirtilen hususların bir kısmından yararlanmasına da karar verebilir.

Tüm Davalarda Adli Yardım Almak Mümkün Mü?

Adli yardım sistemi ceza davaları dışındaki davalar içindir. Ceza davalarında adli yardım sistemi farklı yapılandırılmıştır.  Adli yargıda hukuk mahkemelerinde ve idari yargıda dava açarken veya aleyhe dava açılmışsa adli yardım talep edilebilir.

Nasıl Yararlanılabilir?

Adli yardım talebi, dava açılmadan önce barolara ve yargılamanın yapılacağı mahkemeye, dava açıldıktan sonra ise yine barolara ve asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeye, icra ve iflas takiplerinde ise takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine ekli adli yardım başvuru formu çıktısı alınıp, doldurularak yapılır.
Kanun yollarına başvuru sırasında bölge adliye mahkemesine veya Yargıtay’a başvurulması gerekmektedir. Mahkeme adli yardımın koşullarının oluşup oluşmadığını değerlendirerek talebin kısmen veya tamamen kabulüne ya da reddine ilişkin karar vermektedir. Talep hâlinde inceleme duruşmalı olarak yapılır. Adli yardım, hükmün kesinleşmesine kadar devam edecektir.

Adli Yardım Başvurusu Nasıl Yapılır? Başvuru Nasıl İncelenir?

Baroya adli yardım talebinde bulunan kişi, talebi hizmetin görüleceği yer adli yardım bürosuna ve temsilciliklerine iletir. Adli yardım bürosu ve temsilcilikleri, talep sahibinden üzerine kayıtlı taşınır ve taşınmaz mal bilgileri, aylık kazancı, ailevi durumu, bakmakla yükümlü olduğu kişi sayısı gibi gerekli bilgi ve belgeleri ister. Başvurucu, talebinde haklı olduğunu gösterdiği delillerle kanıtlamak zorundadır. Adli yardım bürosu ve temsilcilikleri adli yardım talebini baroya ileten başvurucunun talebinin haklılığı konusunda uygun bulacağı araştırmayı yapar, gerektiğinde karar verir.

Mahkemeye adli yardım talebinde bulunan kişi, iddiasının özeti ile birlikte, iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren, üzerine kayıtlı taşınır ve taşınmaz mal bilgileri, aylık kazancı, ailevi durumu, bakmakla yükümlü olduğu kişi sayısı gibi mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır. Adli yardım talebine ilişkin evrak, her türlü harç ve vergiden muaftır. Mahkeme, adli yardım talebi hakkında duruşma yapmaksızın karar verebilir. Ancak, talep halinde inceleme duruşmalı olarak yapılır.

Mahkemelerce adli yardım talebi konusunda verilen kararlara karşı, tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle itiraz edilebilir. İtiraz incelemesi neticesinde verilen kararlar kesindir. Adli yardım talebi reddedilirse, ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanılarak tekrar talepte bulunulabilir.

Adli yardım talebinin mahkemece kabulü halinde yargılama harç, avans ve giderleri de adli yardım kararı devam ettiği müddetçe kısmen ya da tamamen ödenmeyebilir.

Adli yardımdan yararlanan kişinin mali durumu hakkında kasten veya ağır kusuru sonucu yanlış bilgi verdiği ortaya çıkar veya sonradan mali durumunun yeteri derecede iyileştiği anlaşılırsa adli yardım kararı kaldırılır.

Dava Giderleri Nasıl Ödenir?

Adli yardım kararından dolayı ertelenen tüm yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil olunur. Adli yardımdan yararlanan kişinin haksız çıkması hâlinde, uygun görülürse yargılama giderlerinin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitler hâlinde ödenmesine karar verilebilir. 

Adli yardım kararından dolayı Devletçe ödenen veya muaf tutulan yargılama giderlerinin tahsilinin, adli yardımdan yararlananın mağduriyetine neden olacağı mahkemece açıkça anlaşılırsa, mahkeme, hükümde tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutulmasına karar verebilir.

Adli Yardım Kararıyla Atanan Avukatın Ücretini Kim Öder?

Adli yardımdan yararlanan kişi için mahkemenin talebi üzerine baro tarafından görevlendirilen avukatın ücreti, yargılama gideri olarak Hazineden ödenir.

Ceza Davalarında Adli Yardımdan Faydalanmak Mümkün Mü?

Adli yardım sadece özel hukuk ve idari davalar için söz konusudur. Ceza davalarında şüpheli ve mağdurlar açısından farklı usuller belirlenmiştir. Şüpheliler açısından, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun şüphelisi veya sağır ve dilsiz veya 18 yaşından küçük veya kendini savunamayacak derecede malul olanlara zorunlu müdafi (sanık avukatı) atanır. Müdafi seçebilecek durumda olunmadığı beyan edildiği taktirde talep üzerine müdafi görevlendirilir. Mağdurlar açısından; 18 yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malul olması durumunda zorunlu olarak, cinsel saldırı suçu ile alt sının 5 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun mağduru ise istem hâlinde avukat görevlendirilir.

Adli Yardımdan Yararlanabilecek Kişiler Hakkında Yargıtay Kararları

TC. YARGITAY

4.HUKUK DAİRESİ

ESAS: 2018/3611

KARAR: 2018/5360

KARAR TARİHİ: 06.07.2018

“… 1 Sulh Hukuk Mahkemesinin 23/02/2017 tarihli, 2015/1085-2017/251 sayılı kararma karşı, davalı tarafından adli yardım talepli olarak temyiz talebinde bulunulmuştur.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 20/03/2018 tarihli 017/12909 esas – 2018/2694 karar sayılı ilamı ile davalının adli yardım talebinin reddine, temyiz harcının tamamlanması için dosyanın geri çevrilmesine hükmedildiğinden mahkemesince, temyiz talebinde bulunan davalıya “eksik yatırılan temyiz harcı ve yargılama giderlerinin tamamlanması, aksi halde temyiz isteminden vazgeçmiş sayılacağına” dair muhtıra 02/05/2018 tarihinde tebliğ edilmiş, davalı 09/05/2018 tarihli dilekçesiyle adli yardım talebinin reddine ilişkin karara itiraz etmiştir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin ilamında “… Adli yardımdan yararlanacak kişiler 6100 sayılı HMK’nın 334. maddesinde sayılmıştır. Anılan maddenin 1. bendine göre ancak gerçek kişiler, 2. bendine göre de ancak kamuya yararlı demek ve vakıflar adli yardımdan yararlanabilir. Kamuya yararlı demek ve vakıflar dışındaki tüzel kişilerin adli yardımdan yararlanmaları mümkün değildir. Davalı ticaret şirketi olup Yasa gereği adli yardımdan yararlanması mümkün bulunmadığından adli yardım talebi yerinde görülmediğinden…” gerekçesiyle adli yardım talebinin reddine karar verilmiştir. İtirazın incelenmesi için dosyanın Dairemize gönderildiği anlaşılmıştır.
Davalının talebi, Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 20/03/2018 tarihli 2017/12909 esas -2018/2694 karar sayılı adli yardım talebinin reddi kararının kaldırılması istemine ilişkindir.
6100 sayılı HMK 334. maddesi kapsamında, dosyadaki tüm bilgi ve belgeler değerlendirildiğinde; davacının temyiz aşamasındaki adli yardım talebinin reddine ilişkin Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 20/03/2018 günlü kararın kaldırılmasını gerektirecek bir husus bulunmadığından bu karara yapılan itirazın KESİN OLARAK REDDİNE 06/07/2018 gününde oybirliğiyle karar verildi”.

TC. YARGITAY

2.HUKUK DAİRESİ

ESAS: 2016/18307

KARAR: 2018/8414

KARAR TARİHİ: 02.07.2018

“Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm davacı-karşı davalı erkek tarafından temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:
1-Davacı-karşı davalı erkek temyiz dilekçesinde adli yardım talebinde bulunmuştur. Adli yardıma ilişkin usul ve esaslar 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 334-340. maddelerinde düzenlenmiş olup aynı Kanunun 336/3. maddesine göre adli yardım talebi kanun yollarına başvuru sırasında Yargıtay’a da yapılabilir ve Hukuk Muhakemeleri Kanununun 337/1. maddesi uyarınca da duruşma yapılmaksızın talep hakkında karar verilebilir. Davacı-karşı davalı erkeğin, adli yardım talebini içeren dilekçesi ve dosya kapsamındaki belge ve bilgiler birlikte değerlendirildiğinde; davacı-karşı davalı , kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken kanun yoluna başvuru giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olduğu kanaatine varıldığından adli yardım talebinin kabulüne karar vermek gerekmiştir.
2-Davacı-karşı davalı erkek evlilik birliğinin sarsılması hukuki sebebine (TMK m. 166/1) dayalı boşanma davası açmış, davalı-karşı davacı kadında aynı hukuki sebebe dayanarak karşı dava açmıştır. Mahkemece yapılan yargılama sonucunda, davacı-karşı davalı erkeğin davasının reddine karar verilmiş, davalı-karşı davacı kadının boşanma davası hakkında hüküm kurulmamıştır. Oysa ki, davalı -karşı davacı kadının da aynı hukuki nedene dayalı boşanma davası mevcuttur. Dava ve karşı dava birbirinden bağımsız ayrı davalardır ve davaların her biri hakkında ayrı ayrı hüküm kurulması gerekir [HMK m. 297 (2), 294-1]. O halde davalı -karşı davacı kadının boşanma davası hakkında 24/12/2015 tarihli celsedeki feragat beyanı da dikkate alınarak bir karar verilmek üzere hükmün bozulması gerekmiştir.
3-Mahkemece iadesine hükmedilen 2 adet 22 ayar 25 gram bileziğin bedeli, 7 adet 22 ayar 20 gram bilezin bedeli, 1,5 metre 21 ayar halep zincirinin gramı ve bedeli, 3 adet yüzüğün, ayarı, gramı ve bedeli, 1 çift küpenin, ayarı, gramı ve bedelinin hükümde yazılmadığı anlaşılmaktadır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 297. maddesinin (2). fıkrasında; hükmün sonuç kısmında gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında: açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gerektiği, aynı Yasanın 298. maddesinin (2.) fıkrasında da, gerekçeli kararın, tefhim edilen hükme aykırı olamayacağı hükme bağlanmıştır. Bu düzenlemeye göre; dava dilekçesi, bilirkişi raporu gibi herhangi bir belgeye atıf yapılarak hüküm kurulamaz. Gerek tefhim edilen ve zabıtla belirlenen kararda, gerekse buna uygun düzenlenmesi zorunlu gerekçeli kararda hüküm altına alman eşyanın cins, nitelik, miktar ve değerlerinin ayrı ayrı gösterilmesi ve taraflara yüklenen borç ile tanınan hakkın infazda güçlük çıkarmayacak biçimde belirtilmesi gerekir. Bu yön gözetilmeden yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve kanuna aykırı olup, bozmayı gerektirmiştir.”

TC. YARGITAY

4.HUKUK DAİRESİ

ESAS: 2017/4691

KARAR: 2017/8487

KARAR TARİHİ: 20.12.2017

“Davacı İçişleri Bakanlığı yetkilisi … tarafından, davalılar … ve diğerleri aleyhine 20/11/2003 gününde verilen dilekçe ile 2330 sayılı Kanun nedeniyle rücuen tazminat istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın kısmen kabulüne dair verilen 24/03/2005 günlü kararın Yargıtay’ca incelenmesi davacı Bakanlık temsilcisi ve adli yardım talepli olarak da davalı … tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü.

6100 sayılı HMK madde 334’de ”(1) Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkca dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler. (2) Kamuya yararlı dernek ve vakıflar, iddia ve savunmalarında haklı göründükleri ve mali açıdan zor duruma düşmeden gerekli giderleri kısmen veya tamamen ödeyemeyecek durumda oldukları takdirde adli yardımdan yararlanabilirler. (3) Yabancıların adli yardımdan yararlanabilmeleri ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır.” hükmü getirilmiştir. Aynı kanun madde 336’da ise ”(2) Talepte bulunan kişi, iddiasının özeti ile birlikte, iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali duruma ilişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır. (3) Kanun yollarına başvuru sırasında adli yardım talebi bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır. (4) Adli yardım talebine ilişkin evrak, her türlü harç ve vergiden muaftır.” şeklinde düzenleme yapılmıştır.
Dosyadaki bilgi ve belgelerden, davalının temyiz harcını yatırdığı ve dilekçe ekinde adli yardım talebine mesnet belge sunmadığı, bu nedenle davalının yukarıda belirtilen kanun hükmünün öngördüğü şartları taşımadığı anlaşıldığından, adli yardım talebinin reddine karar verilerek işin esasının incelemesine geçildi.

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasaya uygun gerektirici nedenlere, özellikle delillerin değerlendirilmesinde bir isabetsizlik görülmemesine göre tarafların yerinde bulunmayan bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA ve aşağıda yazılı onama harcının temyiz eden davalı …’a yükletilmesine, peşin alınan harcın bundan mahsubuna 20/12/2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.

Bursa Barosu Adli Yardım Bürosu’ na müracaat için aşağıdaki belgelerin temini gerekmektedir;

1. Nüfus cüzdanı
2. E-Devletten alınacak Vukuatlı Aile Nüfus Kayıt Örneğiçıktısı.
3. E-Devletten alınacak İkametgâh ( Yerleşim Yeri Belgesi)çıktısı.
4. E-Devletten alınacak Araç Kaydı Sorgulama sonucu çıktısı.
5. E-Devletten alınacak tüm Türkiye genelindeki taşınmaz kaydına veya Web Tapudan taşınmaz kaydına ilişkin sorgulama sonucu çıktısı.
6. Çalışıyorsa maaş bordrosu/gelir belgesi.
7. E- Devletten Sgk hizmet dökümü.( İşveren listesi ile birlikte)
8. E-Devletten alınacak mükellefiyet yazısı çıktısı.
9. E-Devletten alınacak gelir testi sonucu sorgulama sonucu çıktısı. (Gov Belgesi)
10. E-Devletten alınacak Çiftçi Kayıt Sistemi Sorgulama sonucu çıktısı.
11. E-Devletten alınacak Tarım Bakanlığı Mal Varlığı sorgulama çıktısı.
12. E-Devletten alınacak Alacaklı Ve Borçlu Olduğu İcra Dosyası sorgulama sonucu çıktısı.
13. E-Devletten alınacak Mevduat / Katılım Fonu Hesabı bulunan banka sorgulama sonucu çıktısı.
14. E-Devletten alınacak Sahibi / Ortağı / Yetkilisi Olduğum Ticari İşletme veya Şirketler sorgulama sonucu çıktısı.
15. E-Devletten Sosyal Yardım Bilgileri sorgulama sonucu çıktısı (Son 2 yıl içerisinde Sosyal   Yardımlaşma Ve Dayanışma Vakfına başvurup başvurmadığına ilişkin çıktı.)
16. Açılmış dava var ise dosya fotokopisi.

Hukuk Davasında; Dava dilekçesi, tensip zaptı ve son zabıt fotokopisi.

Ceza Davasında; İddianame ve son zabıt fotokopisi.

İcra Takibinde; Ödeme emri ve takip talep örneği, son zabıt örneği.

Bursa Barosu Adli Yardım Bürosu İletişim Bilgileri

Bursa Barosu Adli Yardım Bürosu, Hocaalizade Mah. Konakardı Sk. No:1 Heykel Osmangazi / Bursa adresinde hizmet vermektedir.

ADLİ YARDIM HAKKINDA DETAYLI BİLGİ  İÇİN TIKLAYIN :  https://adliyardim.adalet.gov.tr/

Bursa’da ücretsiz avukat talebi için Bursa barosu telefon numarası : 444 5 099