Boşanma, evlilik birliğinin hâkim kararı ile sona erdirilmesi olup taraflara hem yeni haklar hem de bazı yükümlülükler doğurur. Bu yükümlülüklerden biri de yoksulluk nafakasıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde düzenlenen yoksulluk nafakası; boşanma sebebiyle ekonomik olarak yoksulluğa düşecek eş lehine, diğer eşin mali gücü oranında hükmedilen bir nafaka türüdür. Nafaka yükümlüsünün kadın veya erkek olması arasında herhangi bir fark bulunmamaktadır. Aşağıda genel nafaka türleri tablo ile gösterilmiş olup işbu makalemizde yalnızca yoksulluk nafakasına yer verilecektir:

Nafaka Türü	Hukuki Dayanak	Tanım ve Amacı
Tedbir Nafakası	TMK m. 169 / 197	Dava süresince tarafların ve çocukların barınma ve geçimini sağlamaya yönelik geçici önlem.
Yoksulluk Nafakası	TMK m. 175	Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşe, kusuru daha ağır olmamak kaydıyla verilen destek.
İştirak Nafakası	TMK m. 182	Velayet hakkı kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılımı.
Yardım Nafakası	TMK m. 364	Yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan altsoy, üstsoy ve kardeşlere karşı talep edilen nafaka.

Özellik	Tedbir Nafakası	Yoksulluk Nafakası	İştirak Nafakası	Yardım Nafakası
Yasal Dayanak	TMK m. 169 / 197	TMK m. 175	TMK m. 182	TMK m. 364
Hukuki Niteliği	Geçici hukuki koruma / Önlem	Boşanmanın fer’isi (eki)	Boşanmanın fer’isi (eki)	Müstakil dava konusu
Talep Zamanı	Dava süresince veya öncesi	Boşanma davası ile/sonrası	Boşanma davası ile/sonrası	Her zaman
İcra İçin Kesinleşme Şart mı?	HAYIR	EVET	EVET	HAYIR
Kesinleşme Kriteri	Karar verildiği an icra edilebilir.	Boşanma hükmü kesinleşmelidir.	Boşanma hükmü kesinleşmelidir.	İlamla birlikte takip açılabilir.
Kusur Şartı	Kusur aranmaz.	Az kusur veya kusursuzluk.	Kusur aranmaz (çocuk için).	Kusur aranmaz (muhtaçlık esası).
Tehir-i İcra (Durdurma)	Mümkün değildir (İİK 36).	Kesinleşme sonrası takibe konu olur.	Kesinleşme sonrası takibe konu olur.	Mümkün değildir (İİK 36).
Zamanaşımı	Dava sürdüğü müddetçe işlemez.	İlam bakidir / Birikmişler 10 yıl.	İlam bakidir / Birikmişler 10 yıl.	İlam bakidir / Birikmişler 10 yıl.
Cezai Müeyyide	Tazyik Hapsi (İİK 344)	Tazyik Hapsi (İİK 344)	Tazyik Hapsi (İİK 344)	Tazyik Hapsi (İİK 344)

---

1. Yoksulluk Nafakasının Hukuki Niteliği

Yoksulluk nafakası, boşanma sonrası eşler arasındaki sosyal dayanışma ilkesinin bir sonucudur. Bu nedenle maddi veya manevi tazminattan farklıdır. Tazminat taleplerinde kusur belirleyici rol oynarken, yoksulluk nafakasında nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Önemli olan, nafaka talep eden eşin boşanma nedeniyle yoksulluğa düşmesi ve kusurunun daha ağır olmamasıdır.

Yargıtay uygulamasında yoksulluk; yalnızca düşük gelir seviyesini değil, barınma, sağlık, eğitim ve sosyal ihtiyaçların karşılanamamasını ifade eden bir yoksunluk hali olarak kabul edilmektedir.

---

2. Yoksulluk Nafakası Hangi Şartlarda Talep Edilebilir?

Türk Medeni Kanunu m.175 kapsamında yoksulluk nafakasına hükmedilebilmesi için bazı şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

1. Geçerli bir evlilik birliğinin boşanma ile sona ermiş olması ve boşanma kararının kesinleşmesi,

2. Boşanma ile yoksulluğa düşme arasında nedensellik bağı bulunması,

3. Nafaka talep eden eşin kusurunun daha ağır olmaması,

4. Nafaka yükümlüsünün mali gücünün yeterli olması,

5. Nafakanın talep edilmiş olması (hâkim re’sen hükmedemez).

Bu şartların bulunmaması halinde mahkeme tarafından yoksulluk nafakasına hükmedilmesi mümkün değildir. Uygulamada her nafaka talebinin kabul edildiği yönündeki algı gerçeği yansıtmamaktadır.

---

3. Kusurun Yoksulluk Nafakasına Etkisi

Yoksulluk nafakasında belirleyici olan, nafaka isteyen tarafın kusur durumudur. Talep eden eş; kusursuz, daha az kusurlu veya eşit kusurlu olmalıdır. Nafaka yükümlüsünün kusurlu olup olmaması ise tek başına belirleyici değildir. Hâkim, tarafların kusurunu dosyadaki delillere göre değerlendirir.

---

4. Yoksulluk Nafakası Nasıl Belirlenir ve Nasıl Ödenir?

Nafaka miktarı belirlenirken hâkim;

• Tarafların sosyal ve ekonomik durumunu,

• Yaşam standartlarını,

• Gerçek gelir ve malvarlığı durumlarını,

• Dosyadaki delilleri

birlikte değerlendirir. Kolluk marifetiyle sosyal ekonomik durum araştırması yapılabilir.

Uygulamada tarafların malvarlığını gizlemek amacıyla muvazaalı işlemler yapması, kasıtlı olarak işten ayrılması veya maaşı düşük gösterme girişimleri görülebilmektedir. Hâkim bu tür durumları da dikkate alarak hakkaniyete uygun bir nafaka miktarı belirler.

TMK m.176 uyarınca nafaka;

• Toptan ödeme şeklinde,

• Ya da aylık irat biçiminde

hükmedilebilir.

---

5. Nafakanın Artırılması, Azaltılması ve Kaldırılması

Tarafların ekonomik durumlarının değişmesi hâlinde nafaka miktarı yeniden düzenlenebilir.

Artırma sebepleri:

• Nafaka alacaklısının gelir kaybı, hastalık, enflasyon etkisi

• Nafaka yükümlüsünün gelirinde artış

Azaltma sebepleri:

• Nafaka alacaklısının çalışmaya başlaması veya miras elde etmesi

• Nafaka yükümlüsünün ekonomik gücünün azalması

Kaldırılma halleri:

• Yeniden evlenme veya ölüm (kendiliğinden)

• Fiilen evli gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürme (mahkeme kararıyla)

---

6. Yoksulluk Nafakasının Süresi ve Tartışmalar

TMK m.175’te nafakanın “süresiz” olarak talep edilebileceği belirtilmiştir. Ancak bu hükmün emredici olup olmadığı doktrinde tartışmalıdır.

• Bir görüşe göre hâkim süresiz talep ile bağlıdır.

• Diğer görüşe göre hâkim, talep süresiz olsa dahi somut olayın özelliklerine göre süre sınırı koyabilir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararlarında da bu hükmün mutlak emredici olmadığı ve hâkimin takdir yetkisi bulunduğu yönünde değerlendirmeler yapılmaktadır.

---

7. Nafaka Kesinleşmeden İcraya Konulabilir Mi?

Uygulamada en çok karıştırılan konulardan biri nafaka ilamlarının kesinleşmeden icra edilip edilemeyeceğidir. Burada önemli bir ayrım vardır:

• Bağımsız nafaka davalarında verilen kararlar: Kesinleşmeden icraya konulabilir.

• Boşanma davası içinde hükmedilen yoksulluk ve iştirak nafakası: Boşanma kararının kesinleşmesi gerekir.

• Tedbir nafakası: Kesinleşme şartı aranmaz.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre nafaka kararlarının temyiz edilmesi icrayı durdurmaz ve nafakanın niteliği gereği icranın geri bırakılmasına da karar verilemez.

---

8. Yoksulluk Nafakasında Zamanaşımı

Nafaka ilamları genel ilam zamanaşımına tabi değildir. Karar üzerinden uzun süre geçse dahi icra takibi başlatılabilir. Ancak biriken nafaka alacakları bakımından 10 yıllık geriye dönük zamanaşımı uygulanır.

---

9. Nafaka Ödenmezse Ne Yapılır?

Nafaka borçlusunun ödeme yapmaması halinde öncelikle icra takibi başlatılması gerekir. İcra takibine rağmen ödeme yapılmazsa İcra ve İflas Kanunu m.344 kapsamında nafaka alacaklısının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir.

Önemle belirtmek gerekir ki, icra takibi yapılmadan açılan nafaka ceza davaları Yargıtay uygulamasında reddedilmektedir.

---

Sonuç

Yoksulluk nafakası, boşanma sonrası eşler arasındaki sosyal dayanışmanın bir sonucu olup otomatik olarak bağlanan bir hak değildir. Nafaka talebinin kabulü; yoksulluğa düşme, kusur dengesi ve tarafların ekonomik gücü gibi birçok kriterin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Ayrıca nafaka kararlarının icra edilebilirliği konusunda nafakanın bağımsız bir dava sonucu mu yoksa boşanma hükmüne bağlı olarak mı verildiği büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle nafaka uyuşmazlıklarında hem maddi hukuk hem de icra hukuku bakımından doğru hukuki stratejinin belirlenmesi gerekmektedir.